Neem oogproblemen altijd serieus

Ieder paard heeft wel eens last van een viezig oog. Toch zijn oogproblemen lang niet altijd onschuldig. Oogproblemen kunnen onherstelbare schade of blindheid veroorzaken. Daarom moeten oogafwijkingen altijd serieus genomen worden. Veel problemen zijn te verhelpen als er op tijd wordt ingegrepen door de dierenarts.

Het oog van een paard is een kwetsbaar orgaan. Invloeden van buitenaf, zoals zand, stof, schimmel, vliegen, (zon)licht of een scherp voorwerp, kunnen het oog beschadigen. Oogproblemen kunnen soms geleidelijk ontstaan en in het begin slechts subtiele klachten geven. Ook als het zicht vermindert, redt het paard zich vaak nog wel, waardoor je als eigenaar niet direct door hebt dat er iets aan de hand is. Een paard met oogproblemen kan moeite hebben met de overgang van licht naar donker, makkelijk schrikken en soms met het hoofd schudden. Wees altijd alert op veranderingen. Wanneer een paard een oog dichtknijpt, last heeft van een tranend oog, rode en/of gezwollen oogleden, niet tegen fel zonlicht kan of een troebel blauwig oog heeft, overleg dan altijd met de dierenarts. Tijdig ingrijpen kan erger voorkomen.

Anatomie van het oog
Het oog van een paard bestaat simpel gezegd uit een grote bol gevuld met vocht die in de oogkas ligt. Via de oogzenuw, bloedvaten en oogspieren is het oog verbonden met de schedel. Het paard kan zijn oog alle kanten opdraaien. Net als de mens heeft een paard een iris en een pupil. Behalve een onderste en bovenste ooglid, heeft een paard ook een derde ooglid. Aan de bovenrand van de pupil zitten kleine bruine bolletjes (de druivenpitten).  Deze druivenpitten zijn normaal bij een paard en hebben waarschijnlijk een rol in de (regulatie van) lichtinval in het oog. De traanklieren maken traanvocht aan die de slijmvliezen vochtig houden. Ook het hoornvlies dat over de iris en pupil ligt wordt beschermd door traanvocht. Een teveel aan traanvocht wordt normaal gesproken door de traanbuis in de ooghoek afgevoerd.

Veel voorkomende oogproblemen
De meest voorkomende oogproblemen zijn:

  • Slijmvliesontsteking/conjuctivitis
  • Hoornvliesbeschadiging
  • Distichiasis
  • Iriscysten
  • Maanblindheid
  • Oogtumoren
  • Staar
  • Overige hoornvliesaandoeningen

Slijmvliesontsteking/conjunctivitis
Dit wordt ook wel een ‘vliegenoog’ genoemd. Het oogslijmvlies raakt geïrriteerd door aanraking met vliegen, zand of stof. Ook door een allergie of een verkoudheidsvirus kan het slijmvlies ontstoken raken. De oogleden zien er dan rood en gezwollen uit. Uit het oog komt een waterige tot pusachtige uitvloeiing. Een oogontsteking wordt behandeld met antibiotica en soms ook corticosteroïden (ontstekingsremmers). De dierenarts zal altijd eerst controleren of het hoornvlies intact is. Doe het paard om verdere irritatie te voorkomen een vliegenkap op.

Hoornvliesbeschadiging
Het hoornvlies is het doorzichtige, voorste gedeelte van het oog. Een scherp voorwerp zoals een tak, een klap op het oog, maar ook een staarthaar van een ander paard, een ingegroeide wimper of een schimmel of virus kan het hoornvlies aantasten. Bij Friezen kan dit soms spontaan ontstaan. Dit lijkt samen te hangen met een gendefect. Oppervlakkige beschadigingen kunnen uiteindelijk ook leiden tot diepere  beschadiging. De meeste hoornvliesbeschadigingen worden veroorzaakt door trauma van buitenaf.  Verschijnselen zijn knijpen met het oog, tranen en een blauwige waas over het oog. De dierenarts kan in het oog kijken of er een vreemd voorwerp in zit. Met kleurstof kunnen beschadigingen worden aangetoond. Oppervlakkige beschadigingen zijn goed te behandelen met een antibioticazalf en genezen vaak binnen enkele dagen. Bij een diepere beschadiging is het soms nodig dat aanvullend behandeld wordt. Soms wordt het oog gerasterd. Door het maken van kleine sneetjes in het beschadigde hoornvlies word de genezing bevorderd. Soms wordt een stukje slijmvlies over de beschadiging gehecht om genezing te bespoedigen.

Distichiasis
Bij Friezen groeien soms haartjes vanuit de rand van het ooglid tegen het hoornvlies aan. Dit irriteert het oog en kan bij harde haartjes voor een beschadiging van het hoornvlies zorgen. Het paard knippert met zijn oog en traant. Elektrisch wegbranden van de haartjes voorkomt verdere irritatie van het oog.

Iriscysten
Een paard heeft aan de bovenrand van de pupil kleine bruine bolletjes. Als je goed kijkt kun je ze zien. Deze bolletjes (druivenpitten) kunnen zich soms met vocht vullen en daardoor erg groot worden. Dit noem je een iriscyste. Een paard met een iriscyste kan schrikgedrag vertonen. Ook kan het een blauwe waas op het oog veroorzaken en leiden tot ontstekingen. Met een echo kan de diagnose worden vastgesteld. Met laser en nabehandeling met ontstekingsremmende druppels kunnen iriscysten goed behandeld worden.

Maanblindheid
Maanblindheid heet ook wel uveitis, recidiverende uveitis of Equine recediverende uveitis (ERU). Het is een ontsteking van de iris en diepere delen van het oog, die te maken heeft met een verstoorde afweerreactie van het lichaam. Maanblindheid komt vaak in aanvallen die elkaar opvolgen en bij iedere aanval wordt het oog meer aangetast. Maanblindheid is erg pijnlijk. Het paard knijpt met zijn oog, de pupil is klein en over het oog ligt een blauwe waas. Let op: bij de Appaloosa komt een vorm van maanblindheid voor die niet pijnlijk is. De gevolgen zijn echter net zo ernstig: Een paard met maanblindheid kan staar ontwikkelen, de pupil kan aan de lens vastgroeien, het netvlies kan loslaten, het oog kan verschrompelen, het paard kan steeds slechter gaan zien en uiteindelijk zelfs blind worden. Met een echo en een oogdrukmeting wordt de toestand van het oog vastgesteld.  En zijn verschillende therapievormen. Niet alle paarden kunnen geholpen worden.

Oogtumoren
Vooral oudere paarden kunnen last krijgen van een tumor achter het oog. Dit is een zeldzame aandoening. Het oog wordt door de tumor naar buiten gedrukt. Deze tumor is niet te genezen. Soms wordt ervoor gekozen om het oog te verwijderen of om niet te behandelen. Ook in het oogslijmvlies kan een tumor ontstaan. Dit komt vooral voor bij Haflingers. Er ontstaat een zwelling op het oogslijmvlies en ooguitvloeiing. Een tumor kan pijn doen, waardoor het paard knijpt het met zijn oog. Via een biopt kan een diagnose worden gesteld. Of het oog geopereerd kan worden of verwijderd moet worden, hangt af van de grootte en locatie van de tumor. Dit geldt ook voor tumoren op het ooglid. Tumoren kunnen verwijderd of bestreden worden zolang het ooglid intact blijft. Dit ooglid zorgt ervoor dat het oog bevochtigd wordt en dat is essentieel voor de gezondheid van het oog. Wanneer het ooglid niet intact kan blijven,  is het beter om het oog te verwijderen.

Staar
Bij staar wordt de ooglens troebel. Een paard kan hierdoor slechter gaan zien of blind worden. Je herkent staar doordat de lens wit is en de pupil wit of grijs. Deze is normaal gesproken donker van kleur. Staar kan veroorzaakt worden door maanblindheid, maar ook door trauma of suikerziekte.  

Groene staar of glaucoom is pijnlijk.  Er ontstaat verhoogde druk in het oog en het kan acute blindheid geven. De pupil wordt heel wijd en de buitenzijde van de oogbol wordt blauwgroen. Oogdrukverlagende druppels en laserbehandeling kunnen verlichting bieden, maar de meeste paarden met glaucoom worden blind.

Een paard kan zijn ooglid beschadigen doordat hij aan iets scherps blijft hangen of zich tijdens het schuren verwondt. Wondjes in de buurt van het ooglid of aan het ooglid zelf moeten altijd gezien worden door de dierenarts. De ooglidrand moet zorgvuldig gehecht worden ter bescherming van het oog. Oogleden zijn noodzakelijk voor bevochtigen van het oog en essentieel voor de gezondheid van het oog. Het ooglid verdeelt het traanvocht over het oog. Als een paard zijn oog niet meer volledig dicht kan doen, kan hij niet zijn hele oog schoonknipperen. Dit kan zorgen voor hoornvliesproblemen. Er kan een droog plekje ontstaan waardoor het hoornvlies beschadigd kan raken.

Bij maanblindheid zijn verschillende behandelingen mogelijk, afhankelijk van de ernst van de situatie:

In eerste instantie kunnenontstekingsremmers gegeven worden in combinatie met pijnstilling. Ook worden oogdruppels gegeven om de pupil wijder te maken en zo verkramping van de spiertjes in de iris verminderen. Komen de aanvallen vaker terug, dan is een cyclosporine-implantaat het overwegen waard. Dit is een schijfje dat operatief onder het oogwit geplaatst wordt en de afweerreactie remt. Ook Vitrectomie is een optie. Daarbij wordt het glasachtig lichaam van het oog leeggezogen en gevuld met steriele vloeistof. Het lichaam maakt vervolgens nieuwe vloeistof aan. Is de maanblindheid al te erg, wil de eigenaar deze ingrepen niet of slaagt de ingreep niet, dan is verwijdering van het oog, waardoor pijn verdwijnt, de beste keuze. Bij behandeling met alleen medicijnen keert de ziekte vaak weer terug. Het is een moeilijk te genezen ziekte.

Het hoornvlies kan zijn aangedaan door een schimmel, virus of auto-immuunreactie. Soms zijn er geen klachten. Behandeling is vaak moeilijk.

Bronnen: 

Hieronder zijn de bronnen te bekijken, indien auteursrechtelijk mogelijk, die voor dit artikel zijn gebruikt.