Hoefzweer: de meest voorkomende oorzaak van kreupelheid

Een hoefzweer (ook wel zoolzweer, hoefabces of pododermatitis genoemd) is een bacteriële ontsteking in de hoef. Het is een veel voorkomende oorzaak van kreupelheid. De ontsteking veroorzaakt grote druk in de hoef, waardoor de voet van het paard pijnlijk is. Snel ingrijpen door de hoefsmid en/of dierenarts is noodzakelijk om de pijn te verlichten en schade in de hoef te voorkomen.

Een paard dat opeens flink kreupel loopt en de pijnlijke voet liever niet belast, kan last hebben van een hoefzweer. Dit is een bacteriële infectie of ontsteking in de hoef. Meestal zijn het bacteriën uit de omgeving die de hoefzool binnendringen via een (kleine) beschadiging van de hoefzool of de witte lijn en binnenin de hoef een ontsteking veroorzaken. Dit kan door vernagelen, waarbij een hoefnagel te dicht in de buurt van de levende delen is geslagen. Ook een kneuzing van de hoef, hoefbevangenheid en de circulatie van toxinen in het bloed kunnen een hoefzweer veroorzaken.

De ontsteking bevindt zich in de straallederhuid, de zool- of steunsellederhuid van de hoef. Doordat de hoef een harde, gesloten structuur is, kan de pus die gevormd wordt niet zo snel een uitweg uit de hoef vinden. Soms bouwt zich ook gas op in de hoef. Hierdoor ontstaat druk in de hoef die ervoor zorgt dat de hoef erg pijnlijk wordt. Het ene paard is vatbaarder voor een hoefzweer dan het andere.

Symptomen van pododermatitis

  • Plotselinge kreupelheid is een duidelijk symptoom van een hoefzweer. Het paard loopt het liefst op drie benen.
  • Het kan ook zijn dat een paard begint met lichte onregelmatigheid, maar binnen een paar dagen zijn hoef niet meer wil belasten.
  • De hoef voelt warm aan vergeleken met de hoef ernaast
  • Er is een duidelijke polsslag in de koot te voelen
  • Het paard kan sterk reageren op kloppen op de hoef
  • Het been kan soms dik oplopen tot aan de knie/sprong.

Behandeling
Bel bij vermoeden van een hoefzweer de dierenarts. Deze kan de plek van de zweer vaststellen met een speciale onderzoekstang. Als duidelijk is waar de zweer zit, kan deze worden opengesneden, waardoor de pus kan afvloeien. Het paard heeft daarna gelijk een stuk minder pijn. Dit is een diergeneeskundige handeling, maar veel hoefsmeden zijn hier ook handig in.

Wanneer de zweer niet direct kan worden gelokaliseerd, dan wordt de hoef tijdelijk ingepakt in een nat hoefverband met daarover een stevige zak. De zool wordt hierdoor zacht en het abces krijgt de kans verder te rijpen. Het wordt makkelijker hem alsnog te vinden en open te snijden. Lukt dit niet, dat moet een röntgenfoto worden gemaakt om uit te sluiten dat een breuk of scheur van het hoefbeen de oorzaak van de kreupelheid is.

Wat als je niets doet?
Een hoefzweer die niet wordt behandeld, zal uiteindelijk binnen een week tot veertien dagen via de kroonrand of de bal van de voet openbreken. Ook dan voelt een paard zich vaak gelijk beter. Omdat het zo’n enorm pijnlijke aandoening is, is snelle behandeling echt noodzakelijk. Het voorkomt dat het paard onnodig lang hoeft te lijden. Bovendien kan de ontsteking het hoefbeen aantasten (osteitis). Hoe eerder de zweer uit de hoef is, hoe beter.

Voorkomen van een hoefzweer
Regelmatig onderhoud door de hoefsmid en dagelijks uitkrabben draagt bij aan de gezondheid van de hoef. Paarden die op fijn houtmot, zaagsel of vlas staan hebben vaker last van hoefzweren dan paarden die op stro gehouden worden.

Bij regelmatig terugkerende hoefzweren kan het beslaan van de hoef met een zool uitkomst bieden. Doordat de ruimte tussen hoefijzer en zool wordt opgevuld kan vuil niet langer doordringen in de hoef. Als een ontsteking regelmatig en op dezelfde plek in de hoef terugkeert kan het zijn dat het paard last heeft van een hoornzuil. Een röntgenfoto kan uitsluitsel geven.

Langdurige weidegang op een natte wei of staan op een natte paddock zorgt ervoor dat ze zool week wordt. Als het paard vervolgens op iets scherps gaat staan, komt er een scheurtje in de zool waardoor viezigheid binnendringt. Als de hoef vochtig blijft, is dit niet schadelijk. Maar als het droog wordt en de hoef droogt ook, dan raken de bacteriën ingesloten.

Een hoornzuil (keratoma) kan ervoor zorgen dat een hoefzweer met regelmaat en steeds op dezelfde plek in de hoef terugkomt. Een hoornzuil is het best te vergelijken met een likdoorn bij de mens. Bij het paard is het een pijp hoorn van soms een pink dikte aan de binnenzijde van de hoef. Ook drukt deze pijp ter plaatse tegen het hoefbeen. Er zijn vele paarden met hoornzuilen die daar nooit kreupel aan zijn, maar een enkeling raakt telkens weer geïnfecteerd. Dan is verwijderen een optie. Ook zou de mogelijkheid nog onderzocht kunnen worden om de hoef te beslaan met een zool, opgevuld met zuiverende middelen zoals hennep met hoefteer. Daardoor kunnen organismen die de infectie veroorzaken mogelijk buiten de voet gehouden worden.

Is je paard in een scherp en puntig voorwerp gaan staan, zoals een spijker, laat dit voorwerp dan zitten en bel gelijk de dierenarts. Haal NOOIT zelf het voorwerp uit de hoef en gebruik ook geen indrogende middelen omdat dat de wond afsluit en bacteriën insluit. Dit kan het probleem veel ernstiger maken. Pak de hoef in met stevig verband, in afwachting van de dierenarts. Deze kan bepalen hoe diep het voorwerp in de hoef zit en er met de juiste behandeling voor zorgen dat bacteriën niet worden ingesloten met een ontsteking als gevolg.

Bronnen: 

Hieronder zijn de bronnen te bekijken, indien auteursrechtelijk mogelijk, die voor dit artikel zijn gebruikt.