Hoe de bouw van een paard gezondheid en prestaties kan beïnvloeden

Wetenschappers doen er al decennia onderzoek naar: de bouw van het paard en hoe deze prestatie en gezondheid van het dier beïnvloedt. De conformatie van een paard zegt niet alles, maar kan wel gevolgen hebben.


De bouw van een paard, ofwel conformatie, is voor zijn gezondheid een belangrijk punt. Er wordt sinds mensenheugenis onderzoek gedaan naar de bouw van het paard. Hoe het paard gebouwd is, zegt namelijk iets over de belastbaarheid van het dier op lange termijn. Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen bouw van het skelet en houding van het paard. Een houding kan verbeterd worden door de juiste training, de bouw van het skelet niet. Die is aangeboren. Verschillende rassen hebben ieder hun eigen rasstandaard waarin de ideale bouw van het dier staat beschreven. Deze zijn op te zoeken via het stamboek.


Kijken naar de bouw van een paard
Om de bouw van een paard goed te kunnen beoordelen, moet hij vierkant staan op een gelijke ondergrond. Kijk naar het geheel en naar alle losse ‘onderdelen’. Hoe is de rug? Is de bovenlijn mooi vloeiend en wisselen lichte holling en bolling elkaar af, of zijn er gebieden die duidelijk erg hol of ´doorgezakt´ lijken, of die erg uitsteken en bol staan? Hoe staan de benen? Zijn er afwijkingen in de beenstand en/of hoeven te bespeuren, waarbij bijvoorbeeld de benen naar binnen of buiten gedraaid staan, de benen erg wijd of nauw onder het lichaam staan, of belangrijke gewrichten zoals de voorknie of sprong erg ver gebogen of gestrekt staan?


Hoe is de ligging van het schouderblad, in verband met de bewegingsmogelijkheden van het voorbeen? En welke helling maakt het kruis of bekken? Is deze optimaal om krachten van het achterbeen over te brengen op de romp? Bij een paard met een conformatiefout is het raadzaam om te kijken naar de ernst van de afwijking. Gaat het om een grote afwijking, dan bestaat het risico op overbelasting van bepaalde structuren en dat veroorzaakt weer blessures. Een conformatiefout betekent niet noodzakelijkerwijs dat het paard geen aanleg heeft voor de sport, maar de vraag is hoe duurzaam het lichaam hierop reageert.


Afbeelding 1, bouw van het paard. (Bron: The Athletic Horse. David Hodgson & Catherine McGowan & Kenneth McKeever)

Invloed van beenstand en stand van de hoeven
De beenstand van een paard heeft invloed op de manier waarop het paard beweegt. Een afwijkende stand is lang niet altijd een foute stand. Het ligt aan de graad van de afwijking of het paard er in het gebruik door wordt gehinderd. Het is wel zo dat door een afwijkende been- of voetstand (of ongelijke voeten) de pezen, banden en gewrichten plaatselijk extra worden belast, zodat het paard in een later stadium toch last van de afwijking kan krijgen. Uit onderzoek is gebleken dat paarden die ongelijke voorhoeven hebben, minder lang meegaan in de sport. Vooral bij paarden die op hoog niveau springen, is het hebben van ongelijke voorvoeten gerelateerd aan vroegtijdige uitval door blessures.


Een paard kan met een verkeerde beenstand geboren worden, maar deze kan ook ontstaan door slechte hoefverzorging of graasgewoonte (een zogenaamd graasvoetje, dat vooral ontstaat bij veulens met lange benen en kleine hoofdjes die steeds met hetzelfde been naar voren grazen waardoor de hoef platter en wijder wordt). Als een veulen een verkeerde beenstand heeft kan dit tot ongeveer zes maanden gecorrigeerd worden. Bij oudere dieren is aan de conformatie niet veel meer te veranderen, maar aan de manier waarop het dier zijn lichaam gebruikt wel.


Afbeelding 2, beenstanden voorbenen. (Bron: The Athletic Horse. David Hodgson & Catherine McGowan & Kenneth McKeever)


Afbeelding 3, beenstanden acherbenen. (Bron: The Athletic Horse. David Hodgson & Catherine McGowan & Kenneth McKeever)


Afbeelding 4, stand van de hoeven. (Bron: The Athletic Horse. David Hodgson & Catherine McGowan & Kenneth McKeever)

Rugprobleem en locomotie
De rug is het onderdeel dat alle benen van het paard verbindt. De bovenlijn hoort mooi vloeiend te zijn, vanaf de nek tot aan de staart. Een korte rug is meestal een sterke rug, maar kan weer nadelig voor de beenzetting zijn omdat er minder ruimte is voor grote bewegingen. Sommige paarden hebben last van een karperrug, een overmatige bolling van de lendenwervelkolom, het deel van de rug net achter het zadel. Dit kan aangeboren zijn of ontstaan door een medisch probleem. Lang niet alle paarden ondervinden hinder van een karperrug. Ook een weke, teveel naar holling neigende rug komt voor. Deze kan met de juiste training vaak toch functioneel gemaakt worden.

De invloed van leeftijd
Bij pasgeboren veulens en jonge paarden is de bouw vaak lastig te beoordelen. Bij een dier in de groei kan de bouw er afwijkend uitzien. Dit kan later in de groei weer bijtrekken. Ongelijke voeten kunnen wel een vroege indicator zijn van latere problemen. Een afwijkende beenstand kan tot zes maanden eventueel iets worden gecorrigeerd door de hoefsmid en door gelijktijdig operatief ingrijpen als de afwijking te groot is. Oudere paarden laten ook vaak een iets afwijkende bouw zien onder invloed van hun leeftijd.

Invloed van geslacht op bouw
Bij eigenlijk alle paardenrassen zijn er verschillen in bouw tussen hengsten en merries. Deze verschillen kunnen invloed hebben op sportprestaties.

Sinds het paard 6000 jaar geleden door de mens werd gedomesticeerd, is er geselecteerd en gefokt op specifieke kenmerken. De mens is altijd op zoek geweest naar een paard dat geschikt was voor zijn taak. De Griekse historicus en filosoof Xenophon schreef in 400-300 voor Christus al over goede en slechte conformatie (ofwel: bouw) van het paard. Eind 19e eeuw werden de gangen van het paard geanalyseerd door middel van fotografie en werd onderzoek naar bouw en prestatie van paarden steeds populairder onder wetenschappers.  

Na Tweede wereldoorlog verdween het paard van het podium door de opkomt van gemotoriseerd verkeer en landbouwwerktuigen. In jaren 60 raakte het sportpaard in opkomst en daarmee ontstond er hernieuwde interesse in wetenschappelijk onderzoek naar invloed van bouw op prestatie. Computertechnologie nam een vlucht, waardoor de analyse van paardenbewegingen steeds geavanceerder is geworden, waardoor het onder andere mogelijk is om paarden heel specifiek te monitoren in bijvoorbeeld de ontwikkeling van de gangen, het ontstaan van kreupelheden en het effect van veterinaire behandelingen.

Bronnen: 

Hieronder zijn de bronnen te bekijken, indien auteursrechtelijk mogelijk, die voor dit artikel zijn gebruikt.