Hartruis: vaak onschuldig, soms ernstig

Hartruis

Een hartruisje komt bij paarden relatief vaak voor. Meestal wordt een hartruis per toeval ontdekt door de dierenarts, tijdens een medische keuring of bijvoorbeeld controle op wedstrijd. Hartruis is vaak onschuldig, maar kan heel soms ook ernstige gevolgen hebben. In sommige gevallen heeft een paard wel echt een hartaandoening en moet de oorzaak worden opgespoord om het gevaar in te kunnen schatten.

Hartruis komt veel voor bij zowel sport- als recreatiepaarden en heeft meestal een onschuldige oorzaak. Een ruis op het hart is een bijgeluid dat optreedt tussen de normale harttonen van het paard. Hartruis wordt veroorzaakt doordat de bloedstroom in het hart verandert. Het hart is een holle spier die bloed in het lichaam rondpompt. Deze spier bestaat uit twee helften. Iedere helft bestaat uit twee zogenaamde kamers. De rechterhelft van het hart pompt bloed langs de longen, zodat zuurstof kan worden opgenomen. De linkerhelft pompt het zuurstofrijke bloed door het hele lichaam. In elke harthelft bevinden zich hartkleppen die ervoor zorgen dat het bloed de juiste kant op stroomt. Als een of meerdere van deze kleppen niet goed functioneren (‘lekken’) dan stroomt er bloed in de verkeerde richting.  Dit is bij beluisteren van het hart te horen als een ruisend bijgeluid. Soms is een ruis te horen door zogenaamde flow murmurs (wervelingen van het bloed doordat het bloed tijdelijk iets dikker is). Vaak is een hartruis onschuldig en heeft deze geen invloed op gezondheid en prestaties van het paard. Onderzoek door een internist in de kliniek kan duidelijkheid geven.

Oorzaken van hartruis

  • Een van de oorzaken is een verandering van viscositeit (stroperigheid) van het bloed. Wanneer een paard veel zweet tijdens inspanning of koliek heeft kan het bloed tijdelijk wat ‘dikker’ zijn. De ruis die hierdoor optreedt is dan zoals dat heet fysiologisch en onschuldig.
  • Een andere oorzaak van hartruis is lekkage van een of meerdere kleppen in het hart of de aortaklep door een aandoening aan het hart. Dit is in veel gevallen onschuldig, maar kan soms ook verergeren.

Symptomen
Een paard met hartruis hoeft geen klachten te hebben, maar lekkende hartkleppen kunnen geleidelijk aan steeds erger worden. Hierdoor kunnen problemen ontstaan; eerst alleen tijdens zware arbeid, daarna ook tijdens licht werk en pas daarna ook in rust.

  • Een paard met een lekkende hartklep in de linker harthelft kan lange tijd goed functioneren. Soms ontwikkelen zich geleidelijk symptomen als vermoeidheid tijdens het werk, heftiger zweten, hoesten tijdens het werk, versnelde ademhaling die langzamer dan normaal herstelt. Deze paarden lopen kans op hartritmestoornissen en uiteindelijk soms zelfs de dood. Dit is afhankelijk van de ernst van de aandoening. Waarschuw bij deze klachten dus de dierenarts.
  • Een slecht functionerende klep aan de rechterkant van het hart levert zelden problemen op. Soms gaat het om een aangeboren afwijking.
  • Een ruis kan ook komen door een lek in de klep van de hoofdslagader (aorta). Dit is aan de linkerkant te horen en de ruis treedt op na beide harttonen. Een lekkende aortaklep komt vaker voor naarmate een paard ouder wordt. Vaak merkt een eigenaar niets aan prestaties van het paard, maar ongemerkt kan de linkerkamer door een lekkende aortaklep uitrekken. Een lek in de aortaklep kan ernstige hartritmestoornissen veroorzaken met soms hartfalen tot gevolg. Echo-onderzoek is nodig om de ernst van de aandoening vast te stellen en te beoordelen of het veilig is om met het paard te blijven werken.

Diagnose hartruis
Zoals gezegd wordt een hartruis meestal per toeval ontdekt tijdens beluisteren van het hart met een stethoscoop. Soms wordt door de dierenarts geadviseerd om het hart na twee weken nogmaals te beluisteren. Als het ruisje dan nog steeds aanwezig is en de dierenarts hier aanleiding toe ziet, zal hij het paard doorverwijzen naar een paardenkliniek. Via een echocardiografisch onderzoek (hartecho) en eventueel een Doppler-echo kan de internist van buitenaf onder andere de richting en snelheid van de bloedstroom bekijken en de ernst van de afwijking vaststellen. Dit is een echo die aan beide zijden van het paard gedaan wordt, achter de elleboog. Met een electrocardiogram (hartfilmpje) tijdens rust en eventueel ook arbeid kan vervolgens gekeken worden of er sprake is van ritmestoornissen. Afhankelijk van wat er gevonden wordt bij de echo krijg je een diagnose en een prognose. Vaak is dit ook afhankelijk van de leeftijd en het trainingsniveau van het paard.

Behandeling
Helaas valt er niet veel te doen aan een hartruis veroorzaakt door een lekkende klep. Goede voeding en beweging draagt bij aan de algehele gezondheid van het paard. De enige medische behandeling is toedienen van medicijnen die de algemene hartfunctie ondersteunen. Deze medicatie is vrij duur en wordt eigenlijk alleen voorgeschreven als er beginnende symptomen van hartfalen zijn.

Wedstrijdverklaring
Blijkt uit onderzoek dat je paard een onschuldige hartruis heeft en ga je op wedstrijd, zorg er dan voor dat je een wedstrijdverklaring of veterinaire verklaring bij je hebt. Vaak wordt deze door de specialist afgegeven voor een periode van zes maanden tot twee jaar na de echo, afhankelijk van de afwijking. Na die periode moet je dus opnieuw een echo laten doen om te kijken of de situatie is veranderd.

De hartcyclus bestaat uit twee hartslagen. Wanneer een hartruis tussen beide harttonen te horen is, noem je deze systolisch. Dit hoort bij een lekkende klep in een van beide harthelften. Wanneer de ruis na de tweede harttoon optreedt, noem je deze diastolisch. Deze ruis hoort bij een lekkende aortaklep.

Lekkende hartkleppen kunnen in zeldzame gevallen leiden tot hartfalen. Typische symptomen van hartfalen zijn:

  • Vochtophoping (oedeem) aan de onderbuik.
  • Zichtbaar kloppen van de halsbloedvaten wanneer het paard met het hoofd omhoog staat.
  • Verhoogde hartslag in rust.

Bel zo snel mogelijk de dierenarts wanneer je het vermoeden hebt dat je paard lijdt aan hartfalen.

Bij Friese paarden betekent een moeilijk hoorbare hartruis in combinatie met versnelde hartslag en koliekverschijnselen helaas vaak slecht nieuws . Bij dit ras kan in zeldzame gevallen een scheur in de hoofdslagader (aorta) optreden ter hoogte van de aortaboog. Dit komt voornamelijk voor bij jonge dieren van een jaar of vier. Soms is geen hartruis te horen. Sommige paarden sterven heel snel, anderen stabiliseren en kunnen tot wel een aantal maanden overleven. Deze dieren ontwikkelen altijd hartfalen en komen uiteindelijk te overlijden.

Bronnen:

Hieronder zijn de bronnen te bekijken, indien auteursrechtelijk mogelijk, die voor dit artikel zijn gebruikt.