Giftige planten, bomen en struiken: leer ze kennen

Vergiftiging door het eten van schadelijke planten, bomen en struiken komt bij paarden regelmatig voor. Acute vergiftiging is levensbedreigend en behandeling door de dierenarts komt vaak te laat. Chronische vergiftiging kan nare klachten veroorzaken. Leer giftige planten daarom herkennen en houd ze buiten bereik van je paard.


Van nature zullen paarden giftige planten herkennen en laten staan vanwege de vieze geur en vaak bittere smaak, maar op deze natuurlijke afkeer kun je als paardeneigenaar niet honderd procent vertrouwen. Op een goed begroeide weide eten de meeste paarden om een giftige plant heen, maar wanneer de weide kaal is en paarden onvoldoende worden bijgevoerd, zullen ze alsnog giftige planten eten om hun honger te stillen. Jonge paarden zijn nieuwsgierig en zetten overal hun tanden in. Ook in giftige planten. En soms hebben paarden een voorkeur voor giftige planten, ook als er verder genoeg te eten valt.


Gemaaid en/of gedroogd = gevaarlijk!
Zodra planten gemaaid, gehakseld, gedroogd of ingekuild zijn, zal een paard ze niet meer als giftig herkennen en ze zeker opeten. Als in een partij ruwvoer giftige planten verwerkt zijn, kan een paard hiervan grote hoeveelheden binnenkrijgen. Ook door het eten van giftig snoeiafval kan een paard vergiftiging oplopen. Of het eten van giftige planten tot vergiftiging leidt is afhankelijk van meerdere factoren, zoals het type gifstof en de hoeveelheid die het paard binnenkrijgt.

De gevaarlijkste planten, bomen en struiken op een rij
Let op: In dit artikel benoemen we een groot aantal veel voorkomende giftige planten. Deze lijst is echter niet compleet. Kijk hieronder bij verdieping 1 voor meer informatie.

Op weilanden en hooiland zijn dit enkele gevaarlijke planten:
Jacobskruiskruid: zeer giftig. Tweejarige die het eerste jaar rozetten geeft en het tweede jaar de kenmerkende gele bloemen. De plant bevat alkaloïden die onomkeerbare leverschade bij paarden veroorzaken. Het incidenteel binnenkrijgen van een kleine hoeveelheid leidt niet direct tot vergiftiging, maar enkele kilo’s op een dag (via hooi) of regelmatige inname gedurende een langere periode wel. In de wei laten paarden verse planten vanwege de heel bittere smaak meestal staan. Als de plant in hooi terecht komt, verdwijnt de bittere smaak, maar de gifstof niet. Paarden zullen Jacobskruiskruid in hooi gewoon opeten. De leverschade die het dier oploopt, zorgt ervoor dat lichaamseigen (gif)stoffen niet meer worden afgebroken. Vervolgens kan ammoniakvergiftiging ervoor zorgen dat de hersenen worden aangetast. Dit uit zich in raar gedrag, variërend van sufheid tot razernij.


Afbeelding 1, Jakobskruiskruid

Sint-Janskruid: Ook een plant met gele bloemen. De gifstof van deze plant stapelt zich op in de huid en maakt deze gevoelig voor zonnebrand. Twee kilo vers blad is voldoende om symptomen te veroorzaken.


Afbeelding 2, Sint-janskruid

Bastaardklaver: Groeit op grond die verzuurd is. In de lente en op vochtige weides is het gehalte van de gifstof Trifolium het hoogst. Langdurige opname zorgt voor leverschade en zonnebrand.


Afbeelding 3, Bastaardklaver

In wegbermen, op akkers en in sloten vind je de volgende giftige planten
Heermoes of paardenstaart: Groeit op natte, zware en kalkarme weilanden en is moeilijk te bestrijden doordat de wortels ondergronds woekeren. De gifstof thiaminase in de plant breekt vitamine B1 af. Dit kan zorgen voor hersenschade. Een paard kan last van verlammingsverschijnselen, een wankele gang krijgen en gaan beven.


Afbeelding 4, Heermoes of paardenstaart

Nachtschade: Bevat solanine, een gifstof die rode bloedcellen afbreekt en de darmwand irriteert. Hart en ademhalingsstelsel worden aangetast en dit leidt tot een fatale verlamming.


Afbeelding 5, Nachtschade

Waterscheerling: Dit is een zeer giftige plant. Een klein stukje wortel bevat voldoende gif om een paard te doden. Deze plant komt alleen voor in sloten en op veengronden, maar kan op de wei belanden na het baggeren van sloten.


Afbeelding 6, Waterscheerling

In het bos/aan de bosrand groeit een aantal giftige planten en bomen
Adelaarsvaren: de gehele plant bevat de stof thiamisine. Ook als de plant gedroogd is. Langdurig eten van varen zorgt voor een vitamine B tekort. Dit kan veel klachten veroorzaken.


Afbeelding 7, Adelaarsvaren

De eikenboom: zowel groene eikels als eikenblad bevatten looizuur dat kan zorgen voor o.a. koliek en bloederige diarree.


Afbeelding 8, Groene eikels en eikenblad

De esdoorn: zowel bladeren, zaden als zaailingen van een aantal esdoornsoorten (niet alle!) kunnen Atypische Myopathie veroorzaken.


Afbeelding 9, Esdoorn

Giftige sierplanten, -struiken en - bomen:
Taxus: Zeer giftige struik. Van een taxushaag zal een paard niet snel eten, maar snoeiafval wel. Slechts 200 gram taxus is voldoende om een hartaanval met dood tot gevolg te veroorzaken. Kleinere hoeveelheden zorgen voor koliek en diarree.


Afbeelding 10, Taxus

Buxus: Is ook zeer giftig. Het eten van zo’n 750 gram leidt tot een fatale ademhalingsstilstand. 


Afbeelding 11, Buxus

Ook o.a. gouden regen, de acaciaboom, rhododendron, azalea, oleander en laurierkers zijn giftig voor paarden.


Wat te doen bij giftige planten in de wei?

  • Check de wei voordat de paarden erop gaan op aanwezigheid van giftige planten. Doe dit ook voor grasland gemaaid wordt.
  • Goed grasbeheer zorgt ervoor dat giftige planten verdwijnen. Voorkom kortbegraasde, stukgelopen en open plekken in de wei, om te voorkomen dat bijvoorbeeld Jacobskruiskruid kan ontkiemen
  • Als er veel giftige planten op de wei groeien, is omploegen en opnieuw inzaaien vaak de enige afdoende methode om de wei schoon te krijgen.

En verder:

  • Zorg ervoor dat er geen giftige planten worden aangeplant waar paarden bij kunnen.
  • Geef paarden NOOIT tuinafval te eten en gooi het ook niet op het weiland. Waarschuw ook eventuele goedbedoelende buren rondom het weiland dit niet te doen in verband met vergiftigingsgevaar.

Wat te doen bij vermoeden van vergiftiging:
Neem zo snel mogelijk contact op met de dierenarts en verzamel nuttige informatie. Probeer te achterhalen waar van gegeten is en hoeveel. Waren de planten vers of gedroogd? Wanneer is ervan gegeten? Welke symptomen heeft het paard? Bij tijdig ingrijpen kunnen schadelijke gevolgen van vergiftiging soms beperkt worden, maar lang niet altijd.

Meer informatie over giftige planten, geschikte planten voor rondom paardenweides en verschillende grassen is te vinden in de onlinecursus “Giftige Planten in Europa” die ontwikkeld is door ANIVADO

Bronnen: 

Hieronder zijn de bronnen te bekijken, indien auteursrechtelijk mogelijk, die voor dit artikel zijn gebruikt.