Oorzaak van onvruchtbaarheid: baarmoederontsteking CEM

Houd infectieziekten buiten de stal

Paarden kunnen besmet raken met Contagious Equine Metritis (CEM). Bij deze ziekte veroorzaakt een bacterie een besmettelijke baarmoederontsteking en vruchtbaarheidsproblemen bij de merrie. Hengsten kunnen de ziekte bij zich dragen en verspreiden. CEM komt in Nederland weinig voor, maar de ziekte lijkt wel in opmars. Met afdoende voorzorgsmaatregelen kan besmetting worden voorkomen.

Contagious Equine Metritis (CEM) is een besmettelijke baarmoederontsteking die wordt veroorzaakt door de bacterie Taylorella equigenitalis. CEM komt in veel landen voor en is wijdverspreid in Europa. In Nederland werd de eerste diagnose in 1987 gesteld. Besmetting met de bacterie die CEM veroorzaakt komt bij ongeveer 1% van alle paarden in ons land voor, zowel bij merries als hengsten.

Symptomen bij CEM
Merries die besmet zijn met CEM worden verminderd vruchtbaar. Wat vaak als eerste opvalt, is dat een merrie ook na meerdere dekpogingen niet drachtig raakt. Een acuut geïnfecteerde merrie krijgt last van een ontstoken baarmoeder en melkachtige pusuitvloeiing uit de vulva. Deze kan variëren van zeer mild tot heftig. Een infectie kan ook chronisch verlopen. Hierbij is de baarmoeder wel ontstoken, maar minder heftig dan bij de acute vorm. De uitvloeiing is ook minder. Een merrie kan ook drager zijn. Dit wil zeggen dat ze geen symptomen heeft, maar de infectie wel kan overdragen, doordat de bacterie aanwezig is op de oppervlakte van de clitoris en in de holtes daaromheen. Hengsten die seksueel actief zijn, kunnen ook CEM-geïnfecteerd raken. De bacterie is aanwezig op de penis en in de voorhuid. Meestal vertonen hengsten geen symptomen, maar ze kunnen de bacterie wel overdragen. Als de bacterie de geslachtsklieren bereikt, kunnen pus en bacteriën in het sperma worden gevonden.

Verspreiding van de ziekte
De incubatietijd van CEM bedraagt tussen de twee tot twaalf dagen. CEM kan zowel door direct contact tussen paarden als door indirect contact worden overgebracht:

  • Tijdens de dekking, door direct contact van de geslachtsdelen van merrie en hengst
  • Tijdens het schouwen: direct: als de geslachtsdelen van merrie en hengst in contact komen. Indirect: een schouwhengst kan uitvloeiing uit de vulva van de ene merrie via zijn neus naar een andere merrie overdragen en haar op deze manier infecteren.
  • Via kunstmatige inseminatie (KI), als sperma geïnfecteerd is met de bacterie. Sperma kan ook geïnfecteerd raken met bacteriën tijdens het afnemen of verwerken.
  • CEM kan ook worden overgebracht via de mens door aanraken van de staart of geslachtsdelen van een geïnfecteerd paard met de handen of materialen zoals latex handschoenen.

CEM is in ons land niet aangifte- of meldingsplichtig. Dit in tegenstelling tot de meeste landen. Met name Engeland, de Verenigde Staten en Canada nemen voorzorgsmaatregelen om hun volbloedpopulatie te beschermen. Deze landen zijn vrij van CEM. Om internationale verspreiding van CEM te voorkomen, moeten paarden en sperma voor export getest en CEM-negatief zijn.

Preventie
Er bestaat geen vaccinatie tegen CEM. Wel kunnen verschillende maatregelen worden getroffen om een infectie met CEM te voorkomen:

  • Ervoor zorgen dat alle paarden op een bedrijf vrij zijn van CEM voor het dekseizoen begint.
  • Zorgen dat paarden vrij blijven van infectie tijdens het dekseizoen.
  • Het hanteren van strikte hygiënemaatregelen tijdens dekactiviteiten.
  • Regelmatige controle van dekhengsten door die dierenarts op CEM, ook als ze via KI beschikbaar zijn.
  • Gebruik maken van KI om verspreiding tegen te gaan.

Diagnose en behandeling
Een diagnose kan niet gesteld worden op basis van klinische symptomen, omdat ook andere bacteriële infecties symptomen kunnen veroorzaken die horen bij CEM. Diagnose gebeurt aan de hand van de kweek van swabs die genomen zijn bij het paard. CEM is te behandelen. Hiervoor moet het geslachtsapparaat grondig gewassen worden met desinfecterende zeep, waarna antibioticumzalf wordt aangebracht. Deze behandeling moet gedurende 9 dagen worden volgehouden. Behandeling is niet altijd de eerste keer succesvol en moet soms herhaald worden. Het succes van de behandeling kan bepaald worden door het paard opnieuw te laten onderzoeken op CEM. Swabs mogen pas 7 dagen na behandeling worden genomen om zeker te weten dat de behandeling geslaagd is.

Regelmatige controle door de dierenarts kan ervoor zorgen dat paarden CEM-vrij zijn en blijven. Via monsters van de geslachtsdelen kunnen paarden worden getest op CEM. Als de testresultaten negatief zijn, kunnen dekactiviteiten beginnen of doorgaan. Als een test positief is, moet het geïnfecteerde paard behandeld worden door de dierenarts, opnieuw getest en vrij verklaard. Tot die tijd mogen geen dekactiviteiten

De bacterie die CEM veroorzaakt, kan direct en indirect worden overgedragen via de mens. Draag daarom altijd wegwerphandschoenen bij het aanraken van de staart of geslachtsdelen van een geïnfecteerd paard. Gebruik tijdens behandeling en verzorging per paard aparte, steriel materialen en wegwerpmaterialen en ook per paard vers, schoon water.

Bronnen: 

Hieronder zijn de bronnen te bekijken, indien auteursrechtelijk mogelijk, die voor dit artikel zijn gebruikt.