Tips en adviezen bij koliek

Koliek paard

© Arnd Bronkhorst | www.arnd.nl


Koliek is een verzamelnaam voor buikpijn bij paarden en wordt vaak veroorzaakt door maagdarmproblemen. Koliek kan dodelijk zijn, maar dat hoeft lang niet altijd. Het is belangrijk om de symptomen snel te herkennen en het paard goed in de gaten te houden.

Wat zijn de symptomen van koliek?
De symptomen van koliek treden vaak plotseling op en zijn afhankelijk van de hevigheid van de pijn. Als je paard koliek heeft, dan laat hij (sommige van) deze symptomen zien:

  •  Hij eet niet of heel traag
  •  Het paard kijkt, bijt of slaat naar zijn buik
  •  Hij staat gestrekt
  •  Hij krabt met zijn voorbenen
  •  Het paard zwiept (heftig) met zijn staart
  •  Hij flehmt
  •  Het paard blijft liggen of wisselt staan en liggen voortdurend af
  •  Hij gaat zweten
  •  Hij probeert vaak te mesten en urineren
  •  Het paard vertoont onrustig gedrag, kreunt en steunt       
  •  Het paard gaat liggen en rollen of laat zich op de grond vallen

Oorzaken van koliek
Koliek kan verschillende oorzaken hebben, zoals een ontsteking, verstopping, darmkrampen, een verkleving of een tumor. Soms is het moeilijk in te schatten hoe ernstig de koliek is. Let op de symptomen die het paard laat zien en bel de dierenarts. De dierenarts zal de ernst van de koliek nagaan door het toedienen van een darmverslapper en de reactie van het paard hierop te registreren.

Let op: Bel bij (een vermoeden van) koliek altijd meteen de dierenarts.

 Sommige paarden laten zich bij zeer ernstige koliek constant vallen en zijn niet altijd benaderbaar. Wanneer je paard in shock raakt, is dit levensbedreigend. De bloeddruk is dan te laag om zijn vitale lichaamsfuncties in stand te houden. Het hart, de hersenen en andere organen krijgen te weinig zuurstof toegevoerd. Een paard dat in shocktoestand verkeert is heel sloom, zweet heftig en ademt met wijd openstaande neusgaten.

Darmkrampen
De belangrijkste oorzaak van koliek bij paarden is kramp in de darmen.  Daarnaast kan koliek ook veroorzaakt worden door het eten van vlas of krullen. Darmkrampen ontstaan vaak door:

  • Plotselinge voerwisselingen
  • Afwijkend voedsel (bijvoorbeeld bevroren voedsel)
  • Teveel eten tijdens pauzes op inspannende wedstrijddagen of tijdens lange tochten
  • Plotselinge weersveranderingen
  • Wormproblemen (door onvoldoende wormbestrijding)
  • Langdurig transport
  • Stress
  • Lange wachttijden in hitte (bijvoorbeeld op evenementen)

Wat je bij krampkoliek moet doen, hangt af van de ernst van de buikpijn. Krampkoliek verloopt in de meeste gevallen mild. Vaak gaat het over door met je paard te stappen en hem te laten vasten. Het is niet de bedoeling om uren met je paard te lopen, een kwartiertje per keer is voldoende. Geef je paard voldoende vrije beweging tot de dierenarts aanwezig is. Je paard mag rustig rollen. De kans dat hierbij zijn darm verdraait is heel erg klein. Zorg wel dat het paard genoeg ruimte heeft.

De dierenarts geeft je paard een pijnstillend en kramp verminderend middel. Paarden knappen daar vaak snel van op. Vertoont hij echter binnen twee uur opnieuw symptomen, dan volgt vaak een doorverwijzing naar de kliniek.

 In sommige gevallen verplaatsen de darmen zich. In dat geval is er een kans dat je paard geopereerd moet worden.

Op enkele plekken in het maagdarmkanaal kan verstoppingskoliek optreden. Dit zijn de plaatsen waar een wijder darmgedeelte overgaat in een nauwer gedeelte, zoals de overgang van de dunne darm naar de blinde darm. Verstoppingen worden veroorzaakt door:

  • Plotselinge voerwisselingen
  • Teveel stro eten (bij gebrek aan ander ruwvoer of uit verveling)
  • Overmatig zand eten (in een te kale weide)
  • Gebitsproblemen (waardoor het voer slecht gekauwd wordt)
  • Langdurig transport
  • Onvoldoende beweging (waardoor de darmactiviteit vermindert)

Herstel

De kans op herstel is groot als bij verstoppingskoliek op tijd en juist gehandeld wordt. Waarschuw de dierenarts en laat je paard zo mogelijk vrij bewegen. Hij mag niet eten of drinken. Via een neussonde brengt de dierenarts paraffine in de maag in. Paarden voelen zich in de meeste gevallen binnen 24 uur na de behandeling weer een stuk beter.

Ontstekingen kunnen ook koliek bij paarden veroorzaken. Een voorbeeld hiervan is Salmonella. Salmonella is een normale bewoner van de darmen, maar als de weerstand van je paard vermindert, vermenigvuldigt de bacterie zich te veel. Je paard wordt ziek en krijgt ernstige diarree en koorts. Waarschuw in dat geval altijd de dierenarts. Stelt deze vast dat het om een Salmonella-infectie gaat, dan moet je paard worden geïsoleerd en gelden er strenge hygiënemaatregelen. De bacteriën in de diarree zijn zeer besmettelijk. Salmonella-infecties zijn niet te voorkomen.

Naast de besproken oorzaken van koliek krijgen paarden soms ook buikpijn om andere redenen. Paarden kunnen ook koliek krijgen van:

  • Bewegingen van het veulen in de baarmoeder of bij draaiing van de baarmoeder
  • Een zakbreuk, waarbij een stukje darm in de balzak zakt en wordt afgekneld
  • Achtergebleven darmpek/eerste ontlasting vlak na de geboorte
  • Een aangeboren afsluiting van de anus/rectum of inschuiving van een deel van de dunne darm in een ander deel
  • Spoelwormen (volwassen wormen verstoppen soms de dunne darm) of worminfectie (larven veroorzaken bloedvatontsteking in de darmslagader)
  • Een ophoping van gas in de dikke darm (gaskoliek)

Valse koliek heeft niets met ‘gewone’ koliek te maken, maar heet zo omdat de symptomen ervan wel op koliek lijken. Valse koliek komt door aandoeningen buiten de buikholte.

Hoewel je niet alle vormen van koliek bij je paard kunt voorkomen, is er wel een aantal tips en adviezen dat helpt je paard gezond te houden. Om de kans op koliek zo klein mogelijk te maken, zorg je voor:

  • Een goed ontwormingsprogramma.
  • Regelmatige gebitsverzorging
  • Zo min mogelijk veranderingen in het rantsoen
  • Langzame doorvoering van eventuele veranderingen in het rantsoen
  • Een goed voermanagement met veel ruwvoer
  • Voldoende beweging voor je paard
Lees ook:
Bronnen:

Hieronder zijn de bronnen te bekijken, indien auteursrechtelijk mogelijk, die voor dit artikel zijn gebruikt.